MAREK ŻYLICZ, AIR LAW- INTERNATIONAL, EUROPEAN AND NATIONAL, 2ND. ED., WARSAW 2011, 491 PP.

Para citar este artículo puede utilizar el siguiente formato:
Małgorzata POLKOWSKA: "Marek Żylicz, Air Law- International, European and National, 2nd. ed., Warsaw 2011, 491 pp." en Revista europea de derecho de la navegación marítima y aeronáutica, diciembre 2011, en http://rednma.eumed.net/marek-zylicz-air-law-international-european-and-national-2nd-ed-warsaw-2011-491-pp/

Summary: The book (491 pages) concerned shows the complexity of the subject as Aviation law.Some matters were treated in shorter way, some of them more complex. In the book it can be found a lot of information concerning Aviation law in the International, European and national context. The analysts, opinions and author’s commentaries are included in the text of the chapters. Thanks to them the readers can find not only the basic knowledge of the subject, but they can form the own idea in the specialized matters. The first part of the book presents the basic rules of the Aviation law. The second part describes more details about particular subject. This structure helps to understand the difficulties of the Aviation law. Everybody can find there something interesting for them.

Key words: Aviation law, Liability, Sovereignty, Open sky.

Ukazanie się w marcu br. książki profesora Marka Żylicza pt.:„Prawo lotnicze międzynarodowe, europejskie i krajowe” było długo oczekiwanym wydarzeniem zarówno dla prawników zajmujących się tą tematyką, studentów prawa, jak i dla wielu osób zatrudnionych w lotnictwie cywilnym. Profesor jest bowiem od szeregu lat uznanym ekspertem zarówno w Polsce, jak i na świecie w zakresie prawa międzynarodowego, w tym zawłaszcza prawa lotniczego. Jego kilkudziesięcioletnie doświadczenia zdobyte w lotnictwie cywilnym (zarówno w administracji publicznej, jak i PLL „LOT”), szerokie kontakty z lotniczymi organizacjami międzynarodowymi, działalność akademicka oraz setki publikacji naukowych (polskich i zagranicznych) spowodowały, iż autor jest znany i ceniony nie tylko przez środowisko uniwersyteckie, ale i całą branżę lotniczą. Bez cienia wątpliwości należy uznać profesora Żylicza za najwybitniejszego polskiego przedstawiciela nauki prawa lotniczego, szczycącego się własną szkołą naukową, do której zaliczyć można szereg wybitnych prawników zasilających szeregi instytucji lotniczych i placówek naukowych w Polsce.

Książka jest drugim wydaniem, które uzupełnia i uaktualnia wydanie pierwsze pochodzące z 2002 r. Dotyczy szeregu norm istniejących w lotnictwie cywilnym, zarówno międzynarodowym, europejskim, jak i krajowym. Od 2002 r. książka profesora była jedyną taką publikacją w Polsce. Przez osoby zajmujące się lotnictwem (nie tylko prawników) traktowana była (i jest nadal) jako podstawowy podręcznik do nauki przedmiotu. Korzystają z niej zarówno studenci prawa, jak i wszyscy związani na co dzień z lotnictwem cywilnym, a więc m.in. pracownicy przewoźników lotniczych, agentów obsługi naziemnej, portów lotniczych, administracji lotniczej, jak i wszyscy inni zainteresowani tematyką lotnictwa.

Z uwagi na bardzo prężnie rozwijającą się dziedzinę, jaką jest lotnictwo cywilne a za tym i naukę prawa lotniczego, pojawiające się wciąż nowe zagadnienia (np. terroryzm lotniczy, ochrona praw pasażerów, ubezpieczenia i odszkodowania lotnicze, itp.) będące przedmiotem regulacji międzynarodowym i krajowych oraz włączenie Polski w maju 2004 r w struktury europejskie, spowodowały konieczność ich opisania w nowej edycji książki. W książce uwzględniono więc ostatnie dokonania organizacji międzynarodowych i europejskich oraz bardzo bogatą legislację unijną (którą autor już w 2002 r. słusznie wyodrębnił z prawa międzynarodowego jako oddzielną dziedzinę w prawie lotniczym).

Książka napisana jest w sposób przystępny i zrozumiały, choć poruszane tematy mają często bardzo skomplikowany charakter i dotyczą wielu aspektów (zarówno społecznych, jak i politycznych). Świadczyć to może o dużym kunszcie autora i umiejętności poruszania się po specjalistycznej i niejednolitej dziedzinie, jaką jest prawo lotnicze. Układ pracy jest klarowny. Książka składa się ze wstępu, wykazu skrótów (m.in. organizacji międzynarodowych, czasopism) -umieszczonym na początku tekstu, co ułatwia lekturę, dwóch części (druga część została dodatkowo podzielona na cztery działy) oraz dwudziestu siedmiu rozdziałów. Część pierwsza dotyczy kwestii ogólnych (pojęć, źródeł i systemów prawa lotniczego), część druga zaś dotyczy prawa lotniczego w układzie przedmiotowym. Każdy z działów i rozdziałów został opatrzony oddzielnym tytułem, co ułatwia czytelnikowi, zainteresowanemu poszczególnymi zagadnieniami szybkie odnalezienie informacji, bez wczytywania się w pozostałe treści. Dodatkowym atutem książki jest umieszczenie na końcu pracy wybranych źródeł prawa i dokumentów, w tym traktatów, konwencji i rozporządzeń uszeregowanych tematycznie, co ułatwia korzystanie z książki i umożliwia dotarcie do konkretnych tekstów aktów prawnych. Bogata literatura polska i zagraniczna pomaga czytelnikom w zgłębieniu interesujących ich tematów poprzez sięgnięcie do specjalistycznych pozycji naukowych. Pomocnym narzędziem w korzystaniu z książki i możliwości szybkiego dotarcia do interesujących zagadnień jest skorowidz (w układzie rzeczowym) umieszczony na samym końcu pracy.

Rozdział 1 pracy dotyczy przedmiotu prawa lotniczego, ogólnej charakterystyki (ewolucji prawa lotniczego i struktury) i dalszych perspektyw rozwoju prawa lotniczego. Rozdział 2 został poświęcony powszechnie przyjętym zasadom prawa międzynarodowego. Mówi się w nim m.in. o zwierzchnictwie państwa w terytorialnej przestrzeni powietrznej i wolności żeglugi w przestrzeni pozaterytorialnej. Omówiono tu takie zagadnienia, jak koncepcje i międzynarodowe uznanie granic terytorialnej przestrzeni powietrznej, uprawnień państw z tytułu zwierzchnictwa powietrznego, obowiązków i odpowiedzialności państwa z tytułu zwierzchnictwa powietrznego, postulatu „otwartego nieba”, wolności lotniczych i wolności lotów w międzynarodowej przestrzeni powietrznej. Wiele miejsca poświęcono w tym rozdziale przynależności państwowej statków powietrznych. Autor rozważa kwestie związane m.in. ze szczególnym statusem prawnym niektórych statków powietrznych, powszechnym uznaniem przynależności państwowej statków powietrznych oraz rozróżnieniem statków powietrznych cywilnych i państwowych. Znalazły się tu także kwestie dotyczące postępowania w razie bezprawnego użycia statków powietrznych. Rozdział 3 został poświęcony systemowi chicagowskiemu i Organizacji Międzynarodowego Lotnictwa Cywilnego (ICAO). W rozdziale tym szczegółowo omówiono przepisy konwencji chicagowskiej z 1944 r. o międzynarodowym lotnictwie cywilnym, system wolności lotniczych, ogólne postanowienia załączników technicznych do konwencji oraz cele i zasady działalności ICAO.

W rozdziale 4 opisano drugi niezwykle ważny system w międzynarodowym prawie lotniczym, tj. system warszawsko- montrealski dotyczący zasad odpowiedzialności cywilnej przewoźnika lotniczego. Omówiono w nim postanowienia konwencji warszawskiej z 1929 r. o ujednostajnieniu niektórych prawideł dotyczących międzynarodowego przewozu lotniczego, ewolucję systemu warszawskiego, zakres zastosowania jego aktów oraz przyczyny dezintegracji systemu. Przedstawiono tu także problemy związane z modernizacją i konsolidacją systemu oraz omówiono podstawowe zasady nowej konwencji z 1999 r.; na końcu rozdziału autor przedstawił ocenę i perspektywy nowego systemu (warszawsko- montrealskiego).

Rozdział 5 zawiera informacje dotyczące systemu rzymsko- montrealskiego dotyczącego odpowiedzialności cywilnej za szkody powstałe na powierzchni ziemi spowodowane przez statek powietrzny. Autor wspomina tu nie tylko o konwencji rzymskiej z 1952 r., ale i o ostatnich dokonaniach ICAO w kwestii stworzenia nowych konwencji dotyczących odszkodowań za te szkody w sytuacjach związanych w szczególności z aktami bezprawnej ingerencji. Rozdział 6 został poświęcony kolejnemu systemowi w prawie lotniczym, dotyczącemu kwestii karnych i jurysdykcyjnych tj. systemowi tokijsko- hasko- montrealsko- pekińskiemu (nazwa pochodzi od konwencji tokijskiej z 1963 r., haskiej z 1970 r., montrealskiej z 1971 r. oraz ostatniej konwencji ICAO z 2010 r. z Pekinu).

Rozdział 7 dotyczy Układu Ogólnego w Sprawie Handlu Usługami. Mówi się tu m.in. o strukturach GATT, głównych zasadach i mechanizmach GATS, klauzuli największego uprzywilejowania (KNU) i odstępstwach od niej oraz o załącznikach dotyczących usług transportu lotniczego. Rozdział 8 poświęcony został umowom wielostronnym o znaczeniu historycznym lub partykularnym, takim jak np. konwencja rzymska z 1933 r. o zwolnieniu statków powietrznych od zajęcia, konwencji genewskiej z 1948 r. o prawach na statkach powietrznych oraz konwencji kapsztadzkiej z 2001 r. o zabezpieczeniach majątkowych itp. Omówiono tu też pokrótce instytucje unijne takie jak ECAC (Europejska Konferencja Lotnictwa Cywilnego), JAA (Zrzeszenie Władz Lotniczych), czy EUROCONTROL (Europejska Organizacja ds. Bezpieczeństwa Żeglugi Powietrznej).

Rozdział 9 dotyczy prawa Unii Europejskiej. Autor skupia się na najważniejszych aktach prawnych dotyczących m.in. licencjonowania przewoźników lotniczych, dostępu do tras wewnątrz Wspólnoty, ustalania taryf, przydziału czasów operacji w portach lotniczych, obsługi naziemnej, skomputeryzowanych systemów rezerwacyjnych oraz prawa konkurencji. Ponadto autor odnosi się do szeregu innych przepisów (często będących wynikiem ostatnich prac Komisji i Parlamentu UE) tj. dotyczących m.in. ochrony środowiska naturalnego, zarządzania przestrzenią powietrzną, badania wypadków lotniczych, ochrony lotnictwa cywilnego przed aktami bezprawnej ingerencji, ubezpieczeń lotniczych i odpowiedzialności cywilnej przewoźnika lotniczego itp. W rozdziale tym autor zauważa szereg problemów związanych ze stosowaniem Traktatu UE w niektórych sprawach nieunormowanych prawem pochodnym oraz z ekstraterytorialnym stosowaniem prawa unijnego. Autor przytacza tu przykład liberalnej umowy UE-USA z 2007 r. o komunikacji lotniczej. Rozdział 10 dotyczy dwustronnych międzynarodowych umów lotniczych (podaje się tu rodzaje umów i typowe wzory, klauzule) a rozdział 11 wewnętrznego prawa lotniczego i jego ewolucji od 1963 r. do powstania nowej ustawy Prawo lotnicze w lipcu 2002 r. wraz z wszystkimi jej zmianami. Rozdział 12 opisuje działalność Zrzeszenia Międzynarodowego Transportu Lotniczego (IATA) oraz porozumienia przewoźników lotniczych. Rozdział 13 dotyczy jurysdykcji i właściwości prawa w dziedzinie lotnictwa. Znalazły się tu takie kwestie i problemy, jak: określenie właściwości prawa i władz w umowach międzynarodowych, problemy rozgraniczania, hierarchii lub uznania konkurujących kompetencji państw nieokreślonych umową międzynarodową, czy szczególne problemy kolizyjne w zakresie przewozu lotniczego (w tym w polskim prawie lotniczym).

Część druga książki dotyczy kwestii szczegółowych, takich jak żegluga powietrzna, o której mowa w dziale I (w tym funkcje państwa w zakresie żeglugi powietrznej oraz zdarzenia lotnicze). Dział II dotyczy ekonomicznych regulacji lotnictwa (usług lotniczych, ich regulacji i deregulacji, zagranicznej polityki lotniczej i godzenia przeciwstawnych celów, dostępu do rynku transportu lotniczego, praw podstawowych i pomocniczych, statusu prawnego, konkurencji i aliansów przewoźników lotniczych, lotniczej działalności gospodarczej innej niż transport lotniczy). Dział III został poświęcony cywilnemu prawu lotniczemu. Znalazły się w nim takie kwestie, jak prawo rządzące przewozem lotniczym, przewóz pasażerów i rzeczy oraz odpowiedzialność przewoźnika, stosunki cywilnoprawne poza przewozem lotniczym i ubezpieczenia lotnicze. Dział IV dotyczy ochrony lotnictwa i lotniczego prawa karnego, a więc ochrony przed aktami terroru i przeciwdziałanie innym niebezpiecznym aktom oraz lotnicze prawo karne.

Przedstawiona bogata treść książki (491 stron) świadczy o kompleksowym przedstawieniu tematu, jakim jest prawo lotnicze. Niektóre zagadnienia zostały potraktowane węziej, zaś te, które w szczególny sposób na to zasługują znacznie szerzej. W książce znaleźć można bardzo dużo cennych informacji dotyczących prawa lotniczego, zarówno w ujęciu międzynarodowym, europejskim, jak i krajowym. Bardzo ważne są analizy, oceny i opinie autora wplecione w treści poszczególnych rozdziałów. Dzięki nim czytelnik może nie tylko zdobyć potrzebną wiedzę z przedmiotu, ale i ukształtować również swój własny pogląd na poszczególne zagadnienia. Ciekawy układ pracy pozwalający w pierwszej części na zapoznanie czytelnika z podstawami prawa lotniczego i części drugiej opisującej w szczegółach wybrane treści sprawiają, iż tak trudny temat, jakim jest prawo lotnicze staje się bardziej przystępny i powoduje, iż każdy odbiorca (nawet ten niezwiązany na co dzień z przedmiotem) znajdzie w książce coś dla siebie.

Recibido el 27 de agosto de 2012

Revista europea de derecho de la navegación marítima y aeronáutica es una revista académica, editada y mantenida por el Grupo eumednet de la Universidad de Málaga.
Para cualquier comunicación, envíe un mensaje a mjpelaez@uma.es